تمسخر قريش نسبت به مؤمنان مىفرمايد : « گناهكاران به مؤمنان مىخنديدند . و چون بر آنها مىگذشتند به چشم و ابرو اشاره مىكردند « 1 » . » و به رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم دستور مىدهد تا مراقب اين افراد ضعيف اما مؤمن باشد : « كسانى را كه هر بامداد و شبانگاه پرورگار خويش را مىخوانند و خواستار خشنودى او هستند ، طرد مكن . نه چيزى از حساب آنها بر عهدهء تو است و نه چيزى از حساب تو بر عهدهء ايشان . اگر آنها را طرد كنى ، در زمرهء ستمكاران در آيى . « 2 » » خداوند نوع برخورد مشركان با رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم و اصحاب وى را در آينهء تاريخ انبياى سلف با قوم آنان تصوير مىكند . اين بُعد از مسأله نوعادر قصهء حضرت نوح آمده ، آنجا كه مشركان قوم نوح به او : « گفتند : آيا به تو ايمان بياوريم و حال آنكه فرومايگان پيرو تو هستند ؟ و نوح گفت : « و من مؤمنان را طرد نمىكنم . « 3 » » و در جاى ديگر آمده كه : « مهتران قومش كه كافر بودند گفتند : ما تو را جز انسانى همانند خويش نمىبينيم . و نمىبينيم كه جز اراذل قوم از تو متابعت كنند . « 4 » » و در آنجا نيز پاسخ نوح همان است كه او مؤمنان را طرد نخواهد كرد . « 5 » 4 - ترس از دست دادن آرامش در مكه : نكتهء ديگر آن بود كه اسلام آرامش طبيعى شهر مكه را دستخوش يك بحران جدى كرده بود . اين امر شامل آرامش سياسى و بويژه آرامش فكرى جامعه مىشد . شهروندان مكه و ساير نقاط ، در سايهء ساختار كهن جاهلى ، مناسبات اجتماعى و ارزشى خويش را برقرار كرده بودند . در اين ميان نظام دينى جاهلى نقش مهمى در شكل دهى اين مناسبات و حتى مناسبات اقتصادى آنان داشت . شكستن اين نظام كهن ، جز ايجاد بىنظمى و از هم گسستگى در جامعه نتيجه‌اى نداشت . چنين وضعيتى براى كسانى كه به آن روابط عادت كرده و براساس آنها ، شخصيت فردى و اجتماعى خود را ساخته بودند ، قابل تحمل نبود . آنان بتان را سمبل عزّت و برزگى خود قرار داده بودند : « وَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ آلِهَةً لِيَكُونُوا لَهُمْ عِزًّا ، و به غير از الله خدايانى اختيار كردند تا سببب عزتشان گردند . « 6 » » نظام بت پرستى با نظام اخلاقى و ارزشى آنان پيوند خورده بود ، آن چنان كه خداوند از قول ابراهيم به مردمش نقل كرده : « گفت : شما بتانى را به جاى خداى يكتا به خدايى گرفته‌ايد تا در اين زندگانى دنيا ميانتان دوستى باشد . « 7 » » البته جامعهء جوان مكه و نيز كسانى كه در اين نظام كهن گرفتار محروميت بودند ، زمينهء همآواز شدن با حركت انقلابى

--> ( 1 ) . مطففين ، 30 - 29 ؛ انساب الاشراف ، ج 1 ص 197 ؛ مجمع البيان ، ج 3 ص 306 ( 2 ) . انعام ، 52 ( 3 ) . شعراء ، 111 ، 114 ( 4 ) . هود ، 27 ( 5 ) . هود ، 29 ( 6 ) . مريم ، 81 ( 7 ) . عنكبوت ، 25